• darkblurbg

Empathie

Gepubliceerd op: 21-09-2020

Wat is empathie eigenlijk?

Empathie: met inlevingsgevoel in actie komen voor de ander

Introductie

Het begrip empathie wordt in onze tijd steeds meer gebruikt - zeker ook door politici - om aan te tonen dat men sterk begaan is met anderen. Dat lijkt echter een probleem te worden als het gaat om vluchtelingen en als de eigen burgers in verzet komen tegen al die vreemdelingen. In binnen- en buitenland klinkt de oproep “eigen volk eerst” immers steeds sterker.

Hoe is het toch mogelijk dat ieder mens in potentie de mogelijkheid tot empathie ‘tot in de genen’ in zich heeft, maar dat het in de praktijk zo selectief wordt gebruikt, vooral voor direct betrokkenen uit eigen kring en cultuur?

In deze blog wil ik zeer in het kort nagaan hoe wij met de intrinsieke empathie, die wij allemaal in ons hebben, voor álle medeburgers meer kunnen betekenen.

Empathie in historisch perspectief 

Het woord empathie is pas ontstaan in het begin van de twintigste eeuw. Toch bestond het begrip van hetgeen wij er heden ten dage onder verstaan al in de oudheid. Zo gebruikte Confucius in de vijfde eeuw voor Christus het woord “rituelen” om zijn tijdgenoten te leren boven eigen egoïsme uit te stijgen. Hij hanteerde daarbij het begrip “Ren“, dat vrij vertaald zoiets betekent als het leren om solidariteit voor anderen te ontwikkelen.

Net als in het christendom hanteert men in vele religies het begrip “wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.” In het 18de -eeuwse werk van Adam Smith betreffende diens theorie over morele gevoelens staat het begrip sympathie voor anderen centraal: het meevoelen met de emoties van andere mensen. In het begin van de laatste eeuw -dus zo`n 100 jaar geleden-, is het begrip empathie gemunt, dat staat voor het gevoel hebben met anderen.

Betekenis van empathie

Empathie is echter meer dan gevoel of begrip hebben voor of met de ander. Het is het vermogen om je wezenlijk te verplaatsen in de positie van de ander, als het ware om in de schoenen van de ander te stappen. Dat vraagt een houding van bewust en actief luisteren naar andermans ervaringen, zonder dit onmiddellijk te associëren met eigen ervaringen, zonder direct een eigen mening te uiten, zonder meteen een oplossing te suggereren. Kernvragen daarbij zijn: wat betekent het voor je? Hoe voel je je hieronder?

Iedereen heeft het vermogen om empathie te ontwikkelen. Zoals elke vaardigheid moet het gestimuleerd worden om als model te gebruiken en dit vergt enige training en oefening.

Meer ontdekkingen over empathie

Aan het eind van de vorige eeuw deed een team neurologen en biologen van een onderzoeksinstituut in het Italiaanse Parma met MRI-scans een geweldige ontdekking. Dat was niet toevallig. Bij apen was het fenomeen reeds eerder geconstateerd. Een bepaald  gedeelte van de hersenen van een aap bleek te worden gestimuleerd bij het zien van een andere aap die gewoonweg een banaan at. Vele experimenten volgden met dieren -en later tevens met mensen- allemaal met hetzelfde resultaat. Dat deel van hersenen waar het om ging noemden ze “mirror neurons“, of in goed Nederlands “spiegelneuronen”. Nu was het ook verklaarbaar dat iemand hetzelfde kan (in)voelen als hij bij voorbeeld een ander bijna ziet vallen.

Toepassingen in de actuele samenleving 

Het voorbeeld van de spiegelneuronen wordt een onbewuste of autonome reactie genoemd. Het blijkt dat wij die reactie kunnen trainen, zodanig dat het een bewuste vaardigheid wordt om anderen zo nabij te zijn dat wij hen wezenlijk kunnen invoelen en begrijpen.

Gedurende de huidige corona-crisis is weer eens overduidelijk gebleken hoe zorgverleners met empathie anderen nabij en tot steun kunnen zijn.

Toch zijn er met name jongeren die egocentrisch feestjes organiseren en geen rekening houden met anderen (met name ouderen). Ook hierbij geldt dat empathie de sleutel is waarmee duidelijk gemaakt kan worden dat bepaald gedrag een gevaar voor anderen kan betekenen. Inleving, empathie kan hierbij wel degelijk perspectief bieden.

18-09-20

Ton Millenaar van Wending Consultants